Icchakar Sutra
इच्छकार सूत्र • Pratikraman Sutra 04 • Sukh-sata Pucchha
The Icchakar Sutra expresses respectful concern for the Guru's well-being. Before speaking of personal needs, the disciple asks whether the night and day have passed comfortably, whether the practice of penance is proceeding well, and whether the body and path of restraint are free from undue difficulty. The closing request is humble: may the disciple receive the opportunity to offer food and water.
Sutra
How to Say It
Meaning
Icchakar Suha-rai? Suha-devasi?
With your permission, O Guru, may I respectfully ask whether the night passed peacefully? And the day?
Sukha-tapa? Sharira-nirabadha?
Is your penance (tapa) going well? Is your body free of affliction?
Sukha-sanjama-yatra-nirvahate ho ji?
Is your path of self-restraint (sanyam) being carried on smoothly?
Svami! Shata hai ji?
O master, are you in peace and well-being?
Ahara-pani ka labha dena ji. (1)
Please grant me the opportunity (labh) to offer you food and water. (1)
Word by Word
Going Deeper
When are 'suha-rai' and 'suha-devasi' used?
The note in the original blog says that suha-rai is said before noon and suha-devasi after noon (12:00 p.m.). Usage and pronunciation may vary by tradition, so follow the guidance of your sangh or Guru.
Why beg to GIVE food?
In the traditional Jain understanding, offering suitable alms (gochari) is an opportunity for service. The disciple therefore does not present the food as a favour that makes the giver superior; instead, the disciple respectfully asks for the labh - the opportunity or spiritual benefit of giving. The line expresses gratitude and humility.
Inner Meaning & Psychology
Notice where the attention goes. Before a single request for oneself, every question is about the other - your night, your body, your penance, your peace. The sutra is a daily exercise in getting the self out of the centre.
And its closing line is the most beautiful inversion in all devotion: the disciple does not offer food as a favour done, but begs it as a favour received - 'grant me the benefit of giving'. True seva feels grateful to the one it serves.
You are not flattering a person; you are honouring a life of restraint and training your own heart in care, humility and the joy of giving.
There is an order hidden in the questions: rest, then penance, then body, then the whole path, then peace - from the small and daily to the large and lifelong. Real care notices both the little comfort and the big direction.
Viewed as a daily practice, the questions encourage the disciple to pause, pay attention to another person's circumstances, and begin with respect rather than a request. The sutra offers a spiritual discipline of care and humility; it need not be presented as a scientific formula for producing a particular emotional result.
The closing request also changes the attitude to giving: service is approached as an opportunity received with gratitude, not as a favour that makes the giver superior.
How It Cleanses the Soul
This sutra invites the disciple to look beyond personal concerns and begin by asking after the Guru's well-being. It can be practised as a reminder to approach others with care and respect.
Asking for the opportunity to serve encourages humility: the disciple treats giving not as an achievement to display, but as a responsibility and privilege. This is an ethical reflection on the verse, not a guarantee of a particular karmic result.
What to carry away: once a day, ask after someone - a parent, a teacher, a friend - before you say anything about yourself, and mean it. That small reversal, repeated, softens the heart the way this sutra intends.
From a Jain ethical perspective, intention and attachment matter. Framing service as an opportunity received with gratitude encourages humility rather than pride. This is an invitation to examine one's inner attitude, not a guarantee that a single act automatically produces or removes a specific karmic result.
In Everyday Life
In everyday language, the sutra says: before turning the conversation toward yourself, respectfully ask how the Guru is doing. Then ask for the opportunity to serve. It is a small but meaningful practice of care, humility and gratitude.
Why We Recite It
We recite it to greet the Guru respectfully, enquire after their well-being, and humbly ask for the opportunity to offer food and water. It reminds the householder to place service, care and gratitude ahead of pride.
Frequently Asked Questions
What is the Icchakar Sutra?
It is the 'sukh-sata pucchha' - the disciple's enquiry into a Guru's well-being, asking how their night, day, penance, body and self-restraint are going, and humbly requesting the honour of offering food and water.
When are suha-rai and suha-devasi said?
The note in the original blog says suha-rai is said before noon and suha-devasi after noon (12:00 p.m.). Practices may differ, so follow your sangh's or Guru's guidance.
Why does the disciple ask to give food?
In the traditional Jain understanding, offering suitable alms to a sadhu is an opportunity to serve. The disciple therefore asks humbly for the labh - the opportunity or spiritual benefit of giving - rather than presenting the offering as a favour done.
When is it recited?
When meeting or greeting a sadhu or sadhvi - it is part of guru-vandan, said after bowing, to enquire after their welfare.
Key Terms
इच्छकार सूत्र शुद्ध भाव-वात्सल्य का सूत्र है। अपने विषय में एक शब्द से पहले शिष्य गुरु की पूछता है - रात का विश्राम, दिन, तप, शरीर, पूरी संयम-यात्रा - और फिर सुंदर रूप से देने को नहीं, देने का अवसर माँगता है: 'आहार-पानी का लाभ देना जी'।
सूत्र
अर्थ
इच्छकार सुह-राइ? सुह-देवसि?
आपकी आज्ञा से, हे गुरुदेव, क्या मैं विनम्रतापूर्वक पूछ सकता हूँ कि रात्रि सुखपूर्वक बीती? दिन भी?
सुख-तप? शरीर-निराबाध?
आपका तप सुखपूर्वक हो रहा है? शरीर पीड़ा-रहित है?
सुख-संजम-यात्रा-निर्वहते हो जी?
अपनी संयम-यात्रा का सुखपूर्वक निर्वाह कर रहे हैं जी?
स्वामी! शाता है जी?
हे स्वामी! आप सुख-शांति में हैं जी?
आहार-पानी का लाभ देना जी। (१)
मुझे आहार-पानी अर्पित करने का लाभ/अवसर प्रदान करें जी। (१)
शब्दशः अर्थ
गहराई से समझें
'सुह-राइ' और 'सुह-देवसि' कब बोले जाते हैं?
मूल ब्लॉग की टिप्पणी के अनुसार, सुह-राइ दोपहर से पहले और सुह-देवसि दोपहर 12 बजे के बाद कहा जाता है। प्रयोग और उच्चारण परंपरा के अनुसार अलग हो सकते हैं; अपने संघ या गुरु के मार्गदर्शन का पालन करें।
आहार 'देने का लाभ' क्यों माँगें?
परंपरागत जैन दृष्टि में साधु को उचित आहार (गोचरी) देना सेवा का अवसर है। इसलिए शिष्य इसे अपना उपकार बताने के बजाय विनम्रता से 'देने का लाभ' माँगता है। यह पंक्ति कृतज्ञता और विनय का भाव व्यक्त करती है।
आंतरिक भाव एवं मनोविज्ञान
ध्यान कहाँ जाता है, देखें। अपने लिए एक भी याचना से पहले हर प्रश्न दूसरे के लिए है - आपकी रात, शरीर, तप, शांति। यह सूत्र स्व को केंद्र से हटाने का दैनिक अभ्यास है।
और इसकी अंतिम पंक्ति समस्त भक्ति का सबसे सुंदर उलटाव है: शिष्य आहार उपकार के रूप में नहीं देता, कृपा के रूप में माँगता है - 'देने का लाभ दीजिए'। सच्ची सेवा जिसकी करती है उसी की आभारी होती है।
आप किसी व्यक्ति की चापलूसी नहीं, संयममय जीवन का सम्मान कर रहे हैं, और अपने हृदय को वात्सल्य, विनम्रता व देने के आनंद में प्रशिक्षित कर रहे हैं।
प्रश्नों में एक क्रम छिपा है: विश्राम, फिर तप, फिर शरीर, फिर पूरी यात्रा, फिर शांति - छोटे-दैनिक से बड़े-आजीवन तक। सच्चा वात्सल्य छोटी सुविधा और बड़ी दिशा दोनों को देखता है।
दैनिक अभ्यास के रूप में ये प्रश्न शिष्य को रुककर दूसरे की परिस्थिति पर ध्यान देने और अपनी बात से पहले आदरपूर्वक पूछने की प्रेरणा देते हैं। यह सूत्र करुणा और विनय का आध्यात्मिक अभ्यास है; इसे किसी निश्चित मनोवैज्ञानिक परिणाम की वैज्ञानिक गारंटी के रूप में प्रस्तुत करना आवश्यक नहीं है।
अंतिम पंक्ति देने के भाव को भी बदल देती है: सेवा को अपने उपकार के रूप में नहीं, बल्कि कृतज्ञता से मिले अवसर के रूप में देखा जाता है।
यह आत्मा को कैसे शुद्ध करता है
यह सूत्र शिष्य को अपनी चिंता से आगे बढ़कर पहले गुरु की कुशलता पूछने की प्रेरणा देता है। इसे दूसरों के प्रति परवाह और आदर से व्यवहार करने की याद के रूप में अपनाया जा सकता है।
सेवा का अवसर माँगना विनय को प्रोत्साहित करता है: शिष्य देने को दिखाने योग्य उपलब्धि नहीं, बल्कि जिम्मेदारी और सौभाग्य मानता है। यह सूत्र का नैतिक चिंतन है, किसी निश्चित कर्मफल की गारंटी नहीं।
साथ ले जाएँ: दिन में एक बार किसी की - माता-पिता, गुरु, मित्र - अपनी बात से पहले पूछें, और सच्चे मन से। यह छोटा उलटाव, बार-बार, हृदय को वैसे ही कोमल करता है जैसा यह सूत्र चाहता है।
जैन नैतिक दृष्टि से, किसी कार्य के पीछे का भाव और आसक्ति महत्त्व रखते हैं। सेवा को कृतज्ञता से मिले अवसर के रूप में देखना विनय को बढ़ावा देता है, अभिमान को नहीं। इसे अपने भावों की जाँच करने का निमंत्रण समझें, न कि इस दावे के रूप में कि एक ही कार्य से निश्चित कर्मफल अपने-आप बनता या मिटता है।
आज के जीवन में
आज की सरल भाषा में: अपनी बात शुरू करने से पहले गुरु की कुशलता पूछें, फिर विनम्रता से सेवा का अवसर माँगें। यह छोटा अभ्यास परवाह, विनय और कृतज्ञता को रोज़मर्रा के व्यवहार में लाने की याद दिलाता है।
हम इसे क्यों बोलते हैं
हम इसे गुरु का आदरपूर्वक अभिवादन करने, उनकी कुशलता पूछने और आहार-पानी अर्पित करने का अवसर विनम्रता से माँगने के लिए बोलते हैं। यह सेवा, परवाह और कृतज्ञता को महत्त्व देने की याद दिलाता है।
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
इच्छकार सूत्र क्या है?
यह 'सुख-साता पृच्छा' है - गुरु की कुशलता की पूछताछ: रात-दिन, तप, शरीर व संयम-यात्रा कैसी रही, और विनम्रता से आहार-पानी देने का लाभ माँगना।
सुह-राइ और सुह-देवसि कब बोले जाते हैं?
मूल ब्लॉग की टिप्पणी के अनुसार, सुह-राइ दोपहर से पहले और सुह-देवसि दोपहर 12 बजे के बाद कहा जाता है। प्रयोग परंपरा के अनुसार अलग हो सकता है, इसलिए अपने संघ या गुरु के मार्गदर्शन का पालन करें।
शिष्य आहार देने की क्यों माँगता है?
क्योंकि जैन धर्म में साधु को शुद्ध आहार देने वाले को महान लाभ होता है - इसलिए शिष्य उपकार-रूप में नहीं, कृपा माँगता है ('लाभ दीजिए')।
यह कब बोला जाता है?
साधु-साध्वी से मिलने/अभिवादन के समय - गुरु-वंदन के भाग रूप में, वंदन के बाद कुशलता पूछने हेतु।
मुख्य शब्द
ઇચ્છકાર સૂત્ર શુદ્ધ વાત્સલ્યનું સૂત્ર છે. પોતાના વિશે એક શબ્દ પહેલાં શિષ્ય ગુરુની પૂછે છે - રાતનો વિશ્રામ, દિવસ, તપ, શરીર, આખી સંયમ-યાત્રા - અને પછી સુંદર રીતે આપવાને નહીં, આપવાનો અવસર માગે છે: 'આહાર-પાણીનો લાભ આપો જી'.
સૂત્ર
અર્થ
ઇચ્છકાર સુહ-રાઇ? સુહ-દેવસિ?
આપની આજ્ઞાથી, હે ગુરુદેવ, શું હું વિનમ્રતાથી પૂછી શકું કે રાત્રિ સુખપૂર્વક વીતી? દિવસ પણ?
સુખ-તપ? શરીર-નિરાબાધ?
આપનું તપ સુખપૂર્વક થાય છે? શરીર પીડા-રહિત છે?
સુખ-સંજમ-યાત્રા-નિર્વહતે હો જી?
આપની સંયમ-યાત્રાનો સુખપૂર્વક નિર્વાહ કરો છો જી?
સ્વામી! શાતા છે જી?
હે સ્વામી! આપ સુખ-શાંતિમાં છો જી?
આહાર-પાણીનો લાભ આપો જી. (૧)
મને આહાર-પાણી અર્પણ કરવાનો લાભ/અવસર આપો જી. (૧)
શબ્દશઃ અર્થ
ઊંડાણથી સમજો
'સુહ-રાઇ' અને 'સુહ-દેવસિ' ક્યારે કહેવાય?
મૂળ બ્લોગની નોંધ મુજબ, સુહ-રાઇ બપોર પહેલાં અને સુહ-દેવસિ બપોરે 12 વાગ્યા પછી કહેવાય છે. પ્રયોગ અને ઉચ્ચાર પરંપરા મુજબ બદલાઈ શકે છે; પોતાના સંઘ અથવા ગુરુના માર્ગદર્શનનું પાલન કરો.
આહાર 'આપવાનો લાભ' કેમ માગવો?
પરંપરાગત જૈન દૃષ્ટિએ સાધુને યોગ્ય આહાર (ગોચરી) આપવો એ સેવાની તક છે. તેથી શિષ્ય તેને પોતાનો ઉપકાર ગણાવવાને બદલે નમ્રતાથી 'આપવાનો લાભ' માગે છે. આ પંક્તિ કૃતજ્ઞતા અને વિનયનો ભાવ વ્યક્ત કરે છે.
આંતરિક ભાવ અને મનોવિજ્ઞાન
ધ્યાન ક્યાં જાય છે તે જુઓ. પોતાના માટે એક પણ યાચના પહેલાં દરેક પ્રશ્ન બીજા માટે છે - આપની રાત, શરીર, તપ, શાંતિ. આ સૂત્ર સ્વને કેન્દ્રમાંથી ખસેડવાનો દૈનિક અભ્યાસ છે.
અને તેની અંતિમ પંક્તિ સમસ્ત ભક્તિનું સૌથી સુંદર ઊલટાણ છે: શિષ્ય આહાર ઉપકાર રૂપે નહીં, કૃપા રૂપે માગે છે - 'આપવાનો લાભ આપો'. સાચી સેવા જેની કરે તેની જ આભારી હોય છે.
તમે કોઈ વ્યક્તિની ખુશામત નહીં, સંયમમય જીવનનું સન્માન કરો છો, અને તમારા હૃદયને વાત્સલ્ય, નમ્રતા અને આપવાના આનંદમાં કેળવો છો.
પ્રશ્નોમાં એક ક્રમ છુપાયેલો છે: વિશ્રામ, પછી તપ, પછી શરીર, પછી આખી યાત્રા, પછી શાંતિ - નાના-દૈનિકથી મોટા-આજીવન સુધી. સાચું વાત્સલ્ય નાની સુવિધા અને મોટી દિશા બંને જુએ છે.
દૈનિક અભ્યાસ તરીકે આ પ્રશ્નો શિષ્યને થોભીને સામેવાળાની પરિસ્થિતિ પર ધ્યાન આપવા અને પોતાની વાત પહેલાં આદરપૂર્વક પૂછવા પ્રેરે છે. આ સૂત્ર કરુણા અને વિનયનો આધ્યાત્મિક અભ્યાસ છે; તેને કોઈ ચોક્કસ માનસિક પરિણામની વૈજ્ઞાનિક ખાતરી તરીકે રજૂ કરવાની જરૂર નથી.
છેલ્લી પંક્તિ આપવાના ભાવને પણ બદલે છે: સેવા ઉપકાર ગણવાને બદલે કૃતજ્ઞતાથી મળેલી તક તરીકે જોવામાં આવે છે.
તે આત્માને કેવી રીતે શુદ્ધ કરે છે
આ સૂત્ર શિષ્યને પોતાની ચિંતા કરતાં આગળ વધીને પહેલાં ગુરુની કુશળતા પૂછવાની પ્રેરણા આપે છે. તેને બીજાઓ સાથે કાળજી અને આદરથી વર્તવાની યાદ તરીકે અપનાવી શકાય.
સેવાની તક માગવી વિનયને પ્રોત્સાહન આપે છે: શિષ્ય આપવાને દેખાડવા જેવી સિદ્ધિ નહીં, પરંતુ જવાબદારી અને સૌભાગ્ય માને છે. આ સૂત્ર પરનું નૈતિક ચિંતન છે, કોઈ ચોક્કસ કર્મફળની ખાતરી નહીં.
સાથે લઈ જાઓ: દિવસમાં એક વાર કોઈની - માતા-પિતા, ગુરુ, મિત્ર - તમારી વાત પહેલાં પૂછો, સાચા મનથી. એ નાનું ઊલટાણ, વારંવાર, હૃદયને એમ જ કોમળ કરે છે જેમ આ સૂત્ર ઇચ્છે છે.
જૈન નૈતિક દૃષ્ટિએ, કાર્ય પાછળનો ભાવ અને આસક્તિ મહત્ત્વ ધરાવે છે. સેવાને કૃતજ્ઞતાથી મળેલી તક તરીકે જોવાથી વિનયને પ્રોત્સાહન મળે છે, અભિમાનને નહીં. આ પોતાના ભાવોની તપાસ કરવા માટેનું આમંત્રણ છે; એક જ કાર્યથી ચોક્કસ કર્મફળ આપમેળે બને અથવા દૂર થાય એવો દાવો નથી.
આજના જીવનમાં
આજની સરળ ભાષામાં: પોતાની વાત શરૂ કરતાં પહેલાં ગુરુની કુશળતા પૂછો, પછી નમ્રતાથી સેવા કરવાની તક માગો. આ નાનો અભ્યાસ કાળજી, વિનય અને કૃતજ્ઞતાને રોજિંદા વર્તનમાં લાવવાની યાદ અપાવે છે.
આપણે એ કેમ બોલીએ છીએ
આપણે તેને ગુરુનું આદરપૂર્વક અભિવાદન કરવા, તેમની કુશળતા પૂછવા અને આહાર-પાણી અર્પણ કરવાની તક નમ્રતાથી માગવા બોલીએ છીએ. તે સેવા, કાળજી અને કૃતજ્ઞતાને મહત્ત્વ આપવાની યાદ અપાવે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ઇચ્છકાર સૂત્ર શું છે?
તે 'સુખ-શાતા પૃચ્છા' છે - ગુરુની કુશળતાની પૂછપરછ: રાત-દિવસ, તપ, શરીર અને સંયમ-યાત્રા કેવી રહી, અને નમ્રતાથી આહાર-પાણી આપવાનો લાભ માગવો.
સુહ-રાઇ અને સુહ-દેવસિ ક્યારે કહેવાય?
મૂળ બ્લોગની નોંધ મુજબ, સુહ-રાઇ બપોર પહેલાં અને સુહ-દેવસિ બપોરે 12 વાગ્યા પછી કહેવાય છે. પ્રયોગ પરંપરા મુજબ બદલાઈ શકે છે, તેથી પોતાના સંઘ અથવા ગુરુના માર્ગદર્શનનું પાલન કરો.
શિષ્ય આહાર આપવાની કેમ માગે છે?
પરંપરાગત જૈન દૃષ્ટિએ સાધુને યોગ્ય આહાર આપવો એ સેવાની તક છે. તેથી શિષ્ય તેને પોતાનો ઉપકાર ગણાવવાને બદલે નમ્રતાથી 'આપવાનો લાભ' માગે છે.
તે ક્યારે બોલાય છે?
સાધુ-સાધ્વીને મળતાં/અભિવાદન સમયે - ગુરુ-વંદનના ભાગ રૂપે, વંદન પછી કુશળતા પૂછવા.
મુખ્ય શબ્દ
♪ Listen & Download
Listen to the sutra while following the original text and meanings below.
⇩ Download Icchakar Sutra Audio📚 All Pratikraman Sutras (full list)
📚 Pratikraman Books - Read & Download (PDF)
♫ Jain Stavans & Songs - Listen / Download
Original Icchakar Sutra Images
The five original images from the existing blog are preserved below, after the explanations and study resources. Open any image to view the full-size version.
ॐ Shree Jinavachan Stotras • jinavachan.blogspot.com
No comments:
Post a Comment